علت داغ شدن موتور جاروبرقی شماره ۱: پر شدن کیسه یا گرفتگی لوله خرطومی و اتصالات

موتور جاروبرقی برای خنک شدن، به یک مسیر هوای پیوسته و بدون مانع وابسته است. هوای ورودی علاوه بر خنک‌سازی، نقش حمل گرد و غبار را نیز بر عهده دارد. هرگاه کیسه یا مخزن ظرفیت بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد پُر شود، یا تودِرتوئی از مو، دستمال کاغذی، پارچه و ذرات درشت در دهانه لوله خرطومی (فلوکس‌بیل) یا اتصالات لوله تلسکوپی گیر کند، شدت جریان هوا به شدت افت می‌کند.

نتیجه این انسداد چیست؟ موتور برای جبران خلأ مکش، دور خود را بالاتر برده و جریان بیشتری می‌کشد؛ در حالی که هیچ هوای خنک‌کننده‌ای به پره‌های آن نمی‌رسد. این وضعیت اغراق‌شده با اصطکاک و مقاومت الکتریکی، ظرف کمتر از ۱۰ دقیقه دمای موتور را به نقطه جوش رسانده و بوی سوختگی موم یاتاقان‌ها را در فضا پخش می‌کند.

علت داغ شدن موتور جاروبرقی شماره ۲: کثیف شدن فیلتر هوای ورودی به موتور

فیلترها نقش سپر دفاعی در برابر ورود ذرات معلق به قلب دستگاه را ایفا می‌کنند. فیلتر موتور (Motor Protection Filter) و فیلتر خروجی HEPA با گذر زمان، لابه‌لای تارهای خود را با ذرات میکروسکوپی گرد و غبار، دُد و سمج پر می‌کنند. لایه ضخیم کثیفی روی فیلتر، مانند یک پتوی عایق، مانع عبور آزادانه جریان هوا شده و دمای محفظه موتور را به‌صورت تدریجی و خطرناک بالا می‌برد.

توصیه کارشناسان فنی این است که فیلترهای فومی و پیش‌فیلتر هر ۱ تا ۲ ماه یک‌بار با آب سرد و بدون مواد شوینده (فقط آب) شسته و به‌طور کامل در معرض هوای آزاد خشک شوند. فیلترهای کاغذی HEPA نیز قابل شستشو نیستند و باید طبق دستورالعمل سازنده، معمولاً هر ۶ ماه تا یک سال، با یک قطعه اصل و استاندارد جایگزین گردند. استفاده از جاروبرقی با فیلتر خیس یا نیمه‌مرطوب، به‌شدت خطرناک است و به موتور آسیب جدی می‌زند.

علت داغ شدن موتور جاروبرقی شماره ۳: فرسودگی بلبرینگ‌ها یا زغال موتور

اگر با انجام تمامی مراحل بالا همچنان دستگاه داغ می‌شود، مشکل به قطعات داخلی موتور برمی‌گردد. این نوع خرابی معمولاً نیازمند مداخله تکنسین متخصص و باز کردن بدنه است:

• فرسودگی زغال‌های موتور (Carbon Brushes): زغال‌ها با گذر زمان و بر اثر تماس دائمی با کلکتور (کموتاتور) ساییده می‌شوند. اصطکاک افزایش یافته، جرقه‌های الکتریکی (آرسینگ) را زیاد کرده و حرارت شدیدی تولید می‌کند. کاهش قدرت مکش همراه با صدای جرقه و بوی تند سوختگی، نشانه بارز این مشکل است. زغال‌ها قطعه‌ای استهلاکی و ارزان هستند و تعویض دوره‌ای آن‌ها عمر موتور را چند برابر می‌کند.
• خشک شدن یا خرابی بلبرینگ‌ها (یاتاقان‌ها): بلبرینگ‌ها وظیفه چرخش نرم و بی‌صدا شفت (محور) موتور را بر عهده دارند. با خشک شدن گریس یا ورود رطوبت، اصطکاک فلز با فلز باعث صدای غرغر یا سوت کشیده و گرمای فوق‌العاده می‌شود.
• آلودگی داخلی موتور: ذرات ریز غبار که از فیلترهای فرسوده عبور کرده‌اند، روی سیم‌پیچ‌ها و پره‌های فن (پروانه) می‌نشینند و فرایند تبادل حرارتی مطلوب را مختل می‌کنند.

علت داغ شدن موتور جاروبرقی شماره ۴: کار کردن مداوم و فعال شدن سنسور حرارتی (ترموستات)

جاروبرقی‌های خانگی بر اساس چرخه کاری ۲۰ الی ۳۰ دقیقه‌ای با فاصله استراحت طراحی شده‌اند؛ نه به‌صورت صنعتی و بدون توقف. نظافت پیوسته و طولانی‌مدت فضاهای بزرگ، محفظه موتور را بیش از حد گرم می‌کند. البته اکثر مدل‌های استاندارد امروزی مجهز به یک سنسور حرارتی (ترمیستور یا ترموستات حرارتی) هستند که در صورت عبور دما از آستانه بحرانی (معمولاً ۹۰ تا ۱۱۰ درجه سانتی‌گراد)، جریان برق موتور را به‌صورت خودکار قطع می‌کند.

اگر دستگاه شما به‌طور ناگهانی خاموش شد، این در واقع یک فصد امنیتی است، نه خرابی! در این شرایط، پریز را قطع کرده، کیسه و فیلترها را بررسی و اجازه دهید دستگاه دست‌کم ۳۰ الی ۶۰ دقیقه در محیط خنک استراحت کند. سپس مجدداً آن را روشن کنید. اگر پس از استراحت، دستگاه دوباره سریع داغ شد، مشکل از یکی از سه عامل فوق (انسداد، فیلتر یا قطعات موتور) است که باید برطرف گردد.

چه زمانی باید جاروبرقی را سریعاً از برق بکشیم؟

پاسخ سریع به این سوال می‌تواند از خسارات مالی و جانی جدی جلوگیری کند. در صورتی که هر یک از علائم زیر را مشاهده کردید، بلافاصله دکمه خاموش را زده و دو شاخه را از پریز خارج نمایید:

• بوی تند و نافذ سوختگی پلاستیک یا سیم: این بو نشانه رسیدن دما به نقطه ذوب عایق سیم‌پیچ است و خطر اتصالی و آتش‌سوزی وجود دارد.
• خروج دود آشکار از بدنه یا اتصالات: هرگونه دود به معنای آتش‌سوزی داخلی و نیاز فوری به قطع برق است.
• جرقه‌های قابل مشاهده از ناحیه موتور: جرقه‌های پیوسته و غیرمعمول، علامت خرابی کلکتور و زغال‌های فرسوده است.
• صدای انفجاری یا برق‌گرفتگی بدنه: عبور جریان برق به شاسی فلزی، خطر برق‌گرفتگی جدی برای کاربر دارد.
• داغ شدن شدید بدنه، سیم برق یا دوشاخه: گرمای غیرعادی سیم و پریز نشانه اتصالی در مدار الکتریکی و مصرف بی‌رویه برق است.

پس از قطع برق، هرگز دستگاه را فوراً باز نکنید. اجازه دهید کاملاً خنک شود، سپس کیسه، فیلتر و لوله را بازرسی کنید. اگر مشکل فیزیکی نبود و دستگاه همچنان مشکل داشت، حتماً از تکنسین مجاز کمک بگیرید. برای آشنایی بیشتر با مکانیزم خنک‌کاری موتورهای الکتریکی می‌توانید مقاله دانشنامه موتور الکتریکی را مطالعه فرمایید.

چگونه از داغ شدن موتور جاروبرقی جلوگیری کنیم؟

پیشگیری همیشه مقرون‌به‌صرفه‌تر از تعمیر است. با رعایت این عادت‌های ساده، عمر مفید موتور جاروبرقی شما چند سال افزایش می‌یابد: